admin September 15th, 2008

Of Ratko Mladic, die het commando voerde over de massamoord op 8000 Bosniak mannen en jongens in Srebrenica, ooit voor het gerecht zal verschijnen, hangt af van het morele leiderschap van de Nederlandse regering. Ook het tempo van de hervormingen in Servië hangt hiervan af.Nederland, gesteund door alleen België, weerstond eerder deze maand de druk van de andere 25 EU leden door te benadrukken dat volledige samenwerking met het ICTY voorwaarde blijft voor verdere toetreding van Servië naar de EU. Dit onderwerp zal bij hun ontmoeting op maandag zeker weer ter sprake komen.

Vele EU vertegenwoordigers en regeringen zijn van mening dat de arrestatie van voormalig Bosnisch Servisch leider Radovan Karadzic in juni bewijs is voor volledige samenwerking met ICTY van Servië. EU Hoge Vertegenwoordiger Solana en EU Commissaris voor Uitbreiding Olli Rehn betoogden dat het Stabiliteits- en Associatie Akkoord met Servië doorgang moet vinden en dat het interim akkoord dat Servië vele voordelen brengt met onmiddellijke ingang ten uitvoer gelegd kan worden. Dit standpunt wordt gedeeld door 25 EU leden., die vandaag weer zullen proberen om hoofdzakelijk Nederland een unaniem standpunt hier over te laten steunen. Zij hopen dat beloningen nu voor de arrestatie van Karadzic latere hervormingen zullen brengen. Als Nederland voet bij stuk houdt, zal dat Servië bitter tegenvallen.

Voor Nederland en België eisen de Servische wreedheden begaan in voormalig Joegoslavië, waaronder in Srebrenica, gerechtigheid, en zij hebben om deze reden de tenuitvoerlegging van de EU overeenkomsten voorkomen totdat de laatste voortvluchtigen zijn opgepakt.

Dit is niet de eerste keer dat de heren Solana en Rehn hebben geprobeerd om de ICTY conditionaliteit voor Servië op te schorten. Al voor de arrestatie van Karadzic grepen zij ieder excuus aan om Servië’s integratie te bespoedigen ondanks Belgrado’s falen om de laatste voortvluchtigen te arresteren en volledig toegang te verschaffen tot archieven en getuigen aan ICTY onderzoekers. De meeste EU lidstaten steunen deze aanpak, hopende hervormingen te stimuleren. Zonder de Nederlandse en Belgische standvastigheid, zou de arrestatie van Karadzic, omschreven door ICTY Hoofdaanklager Serge Brammertz als een mijlpaal, nooit hebben plaatsgevonden.

Conditionaliteit legt de last om te bewijzen dat zij een gemeenschap van waarden wensen binnen te gaan bij de Servische overheid. De democraten in Servië hebben zo hun nationalistische tegenstanders de wind uit de zeilen kunnen nemen. In Servië geeft men dit ook stilzwijgend toe, maar politici zullen dit niet publiekelijk toegeven. De EU heeft hen dit herhaaldelijk mogelijk gemaakt, en zo de democratische ontwikkeling in Servië vertraagd en aangegeven dat de EU definitie van conditionaliteit erg betrekkelijk is.

De huidige gematigde machthebbers in Servië blijven pleiten tegen EU conditionaliteit. Maar president Boris Tadic en premier Mirko Cvetkovic hebben wel degelijk politieke munt geslagen uit de arrestatie van Karadzic. Na de arrestatie bleek het onvermogen van de ultranationalistische radicale Partij om mensen nog de straat op te krijgen. De Socialistische partij, nu in regeringscoalitie met Tadic’s Democratische partij, wordt beschuldigd van ‘verraad’ door haar voormalige nationalistische medestanders en zal daarom vervroegde verkiezingen willen voorkomen. Dit maakt de Tadic regering een van de meer stabiele in Belgrado in het post-Milosevic tijdperk.

Belgrado kan haar taak afmaken door Mladic en de Kroatisch Servische separatistische leider Hadzic te arresteren. Hoewel Mladic’s onderkomen tot nu toe minder mysterieus was dan dat van Karadzic, kan zijn arrestatie meer problemen opleveren. Hij geniet meer aanzien bij nationalisten en in het militaire en inlichtingenapparaat. Maar ook dit verschaft Tadic en zijn regering een uitgelezen kans om de oppositie tegen zijn hervormingen aan te pakken. De moord op premier Djindjic in 2003 maakte pijnlijk duidelijk hoe hoog de prijs is van het uitstellen van hervormingen die direct na de val van Milosevic in 2000 hadden moeten beginnen.

Servië gaat gebukt onder georganiseerde misdaad en corruptie wat de latere door de EU geëiste hervormingen nog moeilijker zal maken.. Nu is het beste, en misschien enige moment om deze problemen aan te pakken. Radicale elementen in Servië zijn gedemoraliseerd door de arrestatie en overdracht van Karadzic, en bovendien hebben de Servische kiezers zich net uitgesproken voor een pro-Europese koers. Wachten met het starten van de moeilijkste hervormingen zal de hardliners tijd geven om zich te hergroeperen. De Nederlandse standvastigheid geeft Tadic de gelegenheid om schoon schip te maken en om de arrestaties te rechtvaardigen aangezien zijn electoraat van hem verwacht aansluiting bij Europa te vinden.

Hoofdaanklager Brammertz zal in december een nieuwe evaluatie geven aan de VN veiligheidsraad over Servische samenwerking met het Tribunaal. Hij houdt vol in een verklaring aan de pers, na zijn bezoek afgelopen woensdag aan Belgrado: “De arrestatie van Ratko Mladic en Goran Hadzic blijft hoofdvoorwaarde voor een volledige samenwerking met het Tribunaal.” Vorige week bracht Solana weinig verhulde druk uit op de aanklager om zich positief uit te laten over deze samenwerking, ook als de arrestaties van Mladic en Hadzic uitblijven. “Ik hoop dat hij ons goed nieuws brengt …. in dat geval kunnen wij onmiddellijk overgaan tot uitvoering van de overeenkomsten.” Het morele leiderschap van de Nederlandse regering kan de ICTY hoofdaanklager uit de wind houden voor zulke openlijke en kortzichtige politieke inmenging.

Belgrado kan rekenen op een positieve evaluatie zodra Mladic en Hadzic zijn gearresteerd en zodra het volledige toegang tot archieven en getuigen mogelijk maakt. Dan heeft Servië bewezen dat het niet langer een toevluchtsoord wenst te zijn voor oorlogsmisdadigers, dat het inlichtingenapparaat weer volledig onder civiele controle staat en dat het de weg naar hervormingen is ingeslagen. Deze leidt echter nog steeds allereerst langs het Tribunaal.

• Uncategorized